Khi đi chợ hoặc mua gạo online, nhiều người không khỏi thắc mắc: Vì sao cùng là gạo, cùng nấu thành cơm ăn hằng ngày nhưng giá có thể chênh lệch từ vài nghìn đến vài chục nghìn đồng mỗi kg? Có loại gạo chỉ 12.000–15.000đ/kg, nhưng cũng có loại lên tới 30.000–40.000đ/kg thậm chí là cao hơn.
Sự chênh lệch này không phải ngẫu nhiên, mà đến từ rất nhiều yếu tố liên quan đến giống lúa, cách trồng, quy trình sản xuất và đối tượng sử dụng. Hiểu rõ điều này sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng lựa chọn đúng gạo – đúng nhu cầu – đúng giá trị.
1. Giống lúa – yếu tố quyết định giá gạo ngay từ đầu
Không phải tất cả các loại gạo đều được tạo ra từ cùng một giống lúa. Trên thực tế, mỗi giống lúa có sản lượng khác nhau, hương vị khác nhau, giá trị dinh dưỡng khác nhau.
Những giống lúa phổ biến, năng suất cao thường cho giá gạo thấp hơn. Ngược lại, các giống lúa đặc sản, giống chọn lọc, hoặc giống đặc thù có giá trị dinh dưỡng đặc biệt (trẻ em, người ăn kiêng, người lớn tuổi…) thường có sản lượng thấp hơn và quy trình chăm sóc kỹ hơn
→ Giá thành cao hơn là điều dễ hiểu.
Ví dụ:
- Gạo ăn kiêng như Hồng Tâm (gạo huyết rồng) có giá cao hơn gạo trắng thông thường do giống lúa khó trồng, hàm lượng dinh dưỡng cao.
- Gạo cho bé ăn dặm như Bảo Nguyên đòi hỏi chọn lọc giống kỹ, an toàn cao nên không thể so giá với gạo đại trà.
2. Phương pháp canh tác ảnh hưởng trực tiếp đến giá
2.1. Canh tác truyền thống với canh tác sạch
Gạo được trồng theo phương pháp:
- Ít sử dụng hóa chất
- Kiểm soát chặt đầu vào
- Chăm sóc thủ công nhiều hơn
… sẽ có chi phí cao hơn so với canh tác chạy theo sản lượng.
Những dòng gạo định hướng sức khỏe, gạo sạch, gạo đặc sản thường:
- Tốn nhiều công lao động
- Thời gian canh tác dài hơn
- Rủi ro cao hơn cho người trồng
Điều này lý giải vì sao các dòng gạo như Trường Thọ (cho người lớn tuổi) hay Bảo Nguyên (cho trẻ nhỏ) thường có giá cao hơn gạo phổ thông.
3. Quy trình sau thu hoạch – yếu tố ít người để ý
Sau khi thu hoạch, gạo còn trải qua nhiều công đoạn: Phơi, sấy, xay xát, sàng lọc, đóng gói
Gạo giá rẻ thường: Xay xát nhanh, ít sàng lọc, có thể lẫn hạt gãy, hạt kém chất lượng
Trong khi đó, gạo chất lượng cao được sàng lọc kỹ, loại bỏ hạt xấu, đảm bảo độ đồng đều
Ví dụ, các dòng gạo dùng làm quà biếu như Ngọc Đắk Lắk hay Ngọc Sóc Trăng thường có hạt gạo đẹp, đồng đều, tỷ lệ gạo gãy thấp, bao bì chỉnh chu
→ Giá cao hơn nhưng tương xứng với chất lượng.
4. Đối tượng sử dụng khác nhau → giá khác nhau
Không phải loại gạo nào cũng dành cho tất cả mọi người. Gạo được phát triển cho nhóm đối tượng cụ thể thường có giá cao hơn vì yêu cầu khắt khe hơn.
- Gạo cho bé ăn dặm: cần an toàn tuyệt đối, dễ tiêu
- Gạo cho người ăn kiêng, tiểu đường: cần kiểm soát tinh bột
- Gạo cho người lớn tuổi: cần mềm cơm, dễ nhai
Chính vì vậy:
- Hồng Tâm phù hợp ăn kiêng, eat clean
- Bảo Nguyên dành cho trẻ ăn dặm
- Trường Thọ cho người cao tuổi
… không thể so sánh giá trực tiếp với gạo ăn đại trà cho bếp ăn số lượng lớn.
5. Gạo bếp ăn – gạo gia đình – gạo quà biếu: giá không thể giống nhau
5.1. Gạo bếp ăn công nghiệp
Gạo dùng cho bếp ăn tập thể thường ưu tiên:
- Giá ổn định
- Sản lượng lớn
- Chất lượng đồng đều ở mức vừa phải
5.2. Gạo ăn gia đình
Gạo cho bữa cơm gia đình chú trọng:
- Độ ngon
- An toàn
- Phù hợp nhiều thế hệ
5.3. Gạo làm quà biếu
Gạo làm quà biếu đòi hỏi:
- Chất lượng cao
- Bao bì đẹp
- Ý nghĩa sức khỏe
6. Bao bì, thương hiệu và chi phí vận hành
Giá gạo còn phụ thuộc vào:
- Chi phí bao bì
- Kiểm định chất lượng
- Vận chuyển
- Thương hiệu và uy tín
7. Giá cao có luôn đồng nghĩa với gạo ngon hơn?
Không hoàn toàn. Gạo đắt hơn là vì:
- Phù hợp nhóm đối tượng đặc biệt
- Quy trình sản xuất kỹ hơn
- Giá trị sử dụng khác nhau
Quan trọng nhất không phải là mua gạo đắt, mà là:
Mua đúng loại gạo phù hợp với nhu cầu của gia đình bạn.
Cùng là gạo nhưng giá chênh lệch là điều hoàn toàn hợp lý khi xét đến giống lúa, cách trồng, quy trình sản xuất và đối tượng sử dụng. Hiểu rõ các yếu tố này giúp người tiêu dùng tránh mua nhầm, mua theo cảm tính hoặc chỉ nhìn vào giá.
Một hạt gạo phù hợp sẽ mang lại bữa cơm ngon hơn, sức khỏe tốt hơn, giá trị sử dụng lâu dài hơn